กมธ.สิ่งแวดล้อมฯ วุฒิสภา ลุยพะเยา ทึ่ง “เชียงม่วนโมเดล” ฝายแกนดินซีเมนต์ งบหลักแสนแต่ศักยภาพสูง ชูต้นแบบรับมือน้ำแล้ง-ป้องกันน้ำป่า จี้รัฐขยายผลทั่วประเทศ
“ชีวะภาพ” นำทีม กมธ.ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม วุฒิสภา ลงพื้นที่อำเภอเชียงม่วน จังหวัดพะเยา ศึกษานวัตกรรม “ฝายแกนดินซีเมนต์” ใช้งบก่อสร้างเพียง 4-5 แสนบาท แต่มีความแข็งแรงและใช้งานต่อเนื่องมาหลายปี ชี้เป็นแนวทางบริหารจัดการน้ำที่คุ้มค่า สามารถประยุกต์สร้างฝายชะลอน้ำเป็นขั้นบันไดเพื่อรับมือภัยแล้งและลดความรุนแรงของน้ำป่าไหลหลาก พร้อมทึ่งแอปพลิเคชัน “มิสเตอร์เตือนภัย” ฝีมือท้องถิ่น เตรียมเสนอรัฐบาลถอดบทเรียนขยายผลสู่พื้นที่เสี่ยงทั่วประเทศ
เมื่อวันที่ 8 พฤศจิกายน 2569 นายชีวะภาพ ชีวะธรรม ประธานคณะกรรมาธิการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม วุฒิสภา พร้อมด้วยนายศรายุทธ ยิ้มยวน รองเลขานุการคณะกรรมาธิการ นายกัมพล ทองชิว ที่ปรึกษาคณะกรรมาธิการ และ พ.ต.ท.สง่า ส่งมหาชัย ที่ปรึกษาคณะกรรมาธิการ นำคณะลงพื้นที่ศึกษาดูงานบริเวณลำน้ำปี้แห่งที่ 1 (ท่าน้ำวัดหลวง) ตำบลเชียงม่วน อำเภอเชียงม่วน จังหวัดพะเยา เพื่อติดตามนวัตกรรมการก่อสร้าง “ฝายแกนดินซีเมนต์” ตามแนวทางศาสตร์พระราชา โดยมีนายสุเมธี คำลือ นายกเทศมนตรีตำบลเชียงม่วน พร้อมคณะผู้บริหารและเจ้าหน้าที่เทศบาลให้การต้อนรับและนำชมพื้นที่
นายชีวะภาพกล่าวว่า สิ่งที่คณะกรรมาธิการให้ความสนใจเป็นพิเศษ คือ นวัตกรรมฝายแกนดินซีเมนต์ ซึ่งเป็นรูปแบบการก่อสร้างฝายที่ใช้วัสดุและทรัพยากรในพื้นที่เป็นหลัก ผสมผสานกับเทคนิคการเสริมความแข็งแรงด้วยซีเมนต์ ใช้งบประมาณก่อสร้างประมาณ 4-5 แสนบาท แต่สามารถใช้งานมาได้หลายปี สะท้อนให้เห็นถึงแนวทางการลงทุนด้านโครงสร้างพื้นฐานเพื่อการบริหารจัดการน้ำที่น่าสนใจ เมื่อเปรียบเทียบกับโครงการก่อสร้างฝายคอนกรีตเสริมเหล็กขนาดใหญ่ซึ่งอาจต้องใช้งบประมาณหลายสิบล้านบาท
“ฝายแกนดินซีเมนต์ไม่ได้มีประโยชน์เพียงแค่กักเก็บน้ำไว้ใช้ในช่วงฤดูแล้ง แต่ยังสามารถนำไปประยุกต์สร้างเป็นฝายชะลอน้ำต่อเนื่องตามลำน้ำในพื้นที่ต้นน้ำ ลักษณะเป็นขั้นบันได เพื่อช่วยชะลอความเร็วของน้ำ ลดแรงปะทะและลดการไหลบ่าของน้ำลงสู่พื้นที่ตอนล่าง ซึ่งเป็นอีกแนวทางหนึ่งในการลดความเสี่ยงจากน้ำป่าไหลหลาก” นายชีวะภาพกล่าว
นอกจากนวัตกรรมด้านสิ่งก่อสร้างแล้ว คณะกรรมาธิการยังได้ศึกษาระบบบริหารจัดการและแจ้งเตือนภัยพิบัติของเทศบาลตำบลเชียงม่วน โดยเฉพาะแอปพลิเคชัน “มิสเตอร์เตือนภัย” ซึ่งเป็นระบบที่พัฒนาขึ้นเพื่อเฝ้าระวังและแจ้งเตือนสถานการณ์น้ำ มีทั้งระบบการทำงานแบบอัตโนมัติและการแจ้งเตือนโดยเจ้าหน้าที่ ช่วยให้ประชาชนสามารถรับทราบข้อมูลสถานการณ์และเตรียมความพร้อมรับมือกับภัยพิบัติได้อย่างทันท่วงที
นายชีวะภาพระบุว่า ระบบดังกล่าวเป็นตัวอย่างของการนำเทคโนโลยีมาประยุกต์ใช้ในการบริหารจัดการภัยพิบัติระดับท้องถิ่น โดยไม่จำเป็นต้องรอพึ่งพาระบบขนาดใหญ่จากส่วนกลางเพียงอย่างเดียว ทั้งยังสามารถพัฒนาให้เหมาะสมกับสภาพภูมิประเทศและความเสี่ยงของแต่ละชุมชนได้ โดยคณะกรรมาธิการจะนำข้อมูลและบทเรียนที่ได้รับไปประกอบการพิจารณาเสนอแนะแนวทางต่อรัฐบาล เพื่อส่งเสริมให้พื้นที่เสี่ยงภัยน้ำป่าและน้ำท่วมทั่วประเทศสามารถนำรูปแบบดังกล่าวไปประยุกต์ใช้ได้
อีกหนึ่งประเด็นสำคัญของเชียงม่วนโมเดล คือ การบริหารจัดการทรัพยากรน้ำควบคู่กับการแก้ไขปัญหาที่ดินทำกินของประชาชน โดยเทศบาลได้จัดตั้งทีมสำรวจพื้นที่และแนวเขตป่าที่มีปัญหาการทับซ้อน เพื่อรวบรวมข้อมูลให้เกิดความชัดเจนและนำไปสู่การแก้ไขปัญหาอย่างเป็นระบบ ลดข้อขัดแย้งระหว่างการดำรงชีวิตของประชาชนกับการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ
ขณะเดียวกัน ยังมีการจัดตั้งกลุ่มผู้ใช้น้ำจำนวน 8 กลุ่ม เพื่อบริหารจัดสรรน้ำให้แก่เกษตรกรและประชาชนในพื้นที่อย่างทั่วถึง พร้อมนำเทคโนโลยีพลังงานแสงอาทิตย์จากโครงการของกรมพัฒนาที่ดินมาประยุกต์ใช้กับระบบสูบน้ำ ช่วยลดภาระค่าใช้จ่ายด้านพลังงาน เพิ่มประสิทธิภาพการกระจายน้ำ และสนับสนุนการทำเกษตรกรรมในช่วงฤดูแล้ง
นายชีวะภาพกล่าวเพิ่มเติมว่า จุดเด่นของเชียงม่วนไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะการบริหารจัดการน้ำเท่านั้น แต่ยังมีต้นทุนด้านทรัพยากรธรรมชาติ วัฒนธรรม และประวัติศาสตร์ที่สามารถพัฒนาเป็นแหล่งท่องเที่ยวสำคัญได้ ทั้งวัฒนธรรมของพี่น้องชาวไทลื้อที่มีรากทางวัฒนธรรมเชื่อมโยงกับสิบสองปันนา ตลอดจนแหล่งค้นพบซากดึกดำบรรพ์ไดโนเสาร์และสัตว์ดึกดำบรรพ์ในกลุ่มบรรพบุรุษช้าง ซึ่งเป็นจุดเด่นที่สามารถต่อยอดสู่การท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมและธรณีวิทยาได้
นอกจากนี้ เทศบาลยังให้ความสำคัญกับการจัดการสิ่งแวดล้อมในระดับชุมชน ทั้งการจัดการขยะและการจัดทำโรงผลิตปุ๋ย เพื่อเปลี่ยนวัสดุเหลือใช้ให้เกิดประโยชน์ ลดปริมาณขยะตกค้าง และส่งเสริมการใช้ทรัพยากรหมุนเวียนภายในท้องถิ่น
“ผมขอชื่นชมและให้กำลังใจนายกเทศมนตรีตำบลเชียงม่วน รวมถึงเจ้าหน้าที่และประชาชนทุกภาคส่วนที่ร่วมกันขับเคลื่อนการพัฒนาพื้นที่อย่างเป็นรูปธรรม เชียงม่วนโมเดลเป็นตัวอย่างที่น่าสนใจของการบริหารจัดการชุมชนที่เชื่อมโยงทั้งเรื่องน้ำ ที่ดิน พลังงาน การจัดการขยะ และการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ
ผมอยากให้หน่วยงานภาครัฐและชุมชนอื่น ๆ โดยเฉพาะพื้นที่ที่มีลักษณะภูมิประเทศติดภูเขาและป่าไม้ นำแนวทางของเชียงม่วนไปศึกษาและปรับใช้ให้เหมาะสมกับบริบทของแต่ละพื้นที่ เพราะการพัฒนาที่ดีไม่ใช่เพียงการสร้างโครงสร้างพื้นฐาน แต่ต้องทำให้ประชาชนสามารถอยู่ร่วมกับธรรมชาติได้อย่างสมดุลและยั่งยืน” นายชีวะภาพกล่าวทิ้งท้าย
ทั้งนี้ คณะกรรมาธิการจะนำข้อมูลจากการลงพื้นที่ไปประกอบการศึกษาและจัดทำข้อเสนอเชิงนโยบาย เพื่อผลักดันการพัฒนารูปแบบบริหารจัดการน้ำโดยชุมชน การใช้เทคโนโลยีเตือนภัย และการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติอย่างบูรณาการ โดยมุ่งให้เชียงม่วนโมเดลเป็นอีกหนึ่งแนวทางที่สามารถนำไปต่อยอดในพื้นที่อื่นของประเทศได้อย่างเหมาะสม


@@@@@@@@@@@

ประสิทธิ์ สองเมืองแก่น จ.น่าน