มูลนิธิเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี เปิดตัวหนังสือ “สนั่นคิด เรื่องเล่าผ่านยุคสมัย จากสยามสู่ไทย” ณ หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร เพื่อร่วมรำลึกครบรอบ 150 ปี ชาตกาล เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี หรือ “ครูเทพ” บุคคลสำคัญของชาติผู้มีบทบาทอย่างยิ่งต่อการวางรากฐานการศึกษาไทย จากชีวิตวัยเยาว์ที่มุ่งมั่นใฝ่เรียนรู้ สู่การรับราชการในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว และก้าวขึ้นดำรงตำแหน่งสำคัญระดับประเทศ อาทิ เสนาบดีกระทรวงธรรมการ ผู้บุกเบิกแนวคิดด้านการศึกษาสมัยใหม่ ประธานรัฐสภาคนแรก และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการคนแรกภายหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 พร้อมสืบสานพันธกิจด้านการศึกษา การบริหารราชการ และการพัฒนาประเทศอย่างต่อเนื่อง จวบจนวาระสุดท้ายของชีวิต หนังสือเล่มนี้จึงถ่ายทอดทั้งชีวประวัติ แนวคิด และคุณูปการของท่านในฐานะ “ผู้สร้างคนให้แผ่นดิน” ผู้ใช้การศึกษา วรรณกรรม และคุณธรรม เป็นพลังสำคัญในการพัฒนาประเทศจากสยามสู่ไทย
โดยภายในงานเปิดตัวหนังสือ “สนั่นคิด เรื่องเล่าผ่านยุคสมัย จากสยามสู่ไทย” ได้จัดขึ้นอย่างอบอุ่นและทรงคุณค่า เริ่มตั้งแต่การกล่าวเปิดงานโดย ดร.ศิวาวุธ เทพหัสดิน ณ อยุธยา ต่อด้วยการนำเสนอวิดีทัศน์เพื่อกล่าวถึงวาระสำคัญครบรอบ 150 ปีชาตกาล เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี และถ่ายทอดความสำคัญของหนังสือเล่มนี้ในฐานะบันทึกเรื่องราวชีวิต ความคิด และคุณูปการของบุคคลสำคัญผู้มีบทบาทต่อการศึกษา วรรณกรรม และประวัติศาสตร์ไทย

ดร. ศิวาวุธ เทพหัสดิน ณ อยุธยา ประธานจัดงานเฉลิมฉลอง 150 ปี ชาตกาล เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี กล่าวว่า “ หนังสือ ‘สนั่นคิด เรื่องเล่าผ่านยุคสมัย จากสยามสู่ไทย’ จัดทำขึ้นในวาระครบรอบ 150 ปีชาตกาล เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี หรือ สนั่น เทพหัสดิน ณ อยุธยา ปูชนียบุคคลผู้ทรงคุณูปการอย่างยิ่งต่อระบบการศึกษาไทย และเป็นบุคคลสำคัญที่มีบทบาทในการขับเคลื่อนสังคมไทยในช่วงเวลาแห่งการเปลี่ยนผ่านจากสยามสู่รัฐชาติสมัยใหม่ หนังสือเล่มนี้ไม่ได้เป็นเพียงชีวประวัติของท่านเท่านั้น หากยังเป็นภาพสะท้อนของยุคสมัย ผ่านมุมมองที่หลากหลาย ทั้งประวัติศาสตร์ การเมือง การศึกษา กีฬา วรรณกรรม สังคม และงานสร้างสรรค์ โดยได้รับเกียรติจากนักเขียนผู้ทรงคุณวุฒิ 14 ท่าน ร่วมถ่ายทอดเรื่องราวอย่างลุ่มลึกและรอบด้าน

สำหรับหนังสือ “สนั่นคิด เรื่องเล่าผ่านยุคสมัย จากสยามสู่ไทย” จัดทำขึ้นเพื่อร่วมรำลึกครบรอบ 150 ปี ชาตกาล เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี จัดพิมพ์ทั้งสิ้น 1,300 เล่ม มีให้เลือกทั้งฉบับปกอ่อน ราคา 599 บาทจำนวน 300  และฉบับปกแข็ง ราคา 1,299 บาท 1,000 เล่ม

นอกจากนี้ ยังมีการจัดนิทรรศการ “สนั่นคิด เรื่องเล่าผ่านยุคสมัย จากสยามสู่ไทย” เพื่อร่วมรำลึกครบรอบ 150 ปีชาตกาล เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี โดยมูลนิธิเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี ภายในนิทรรศการจัดแสดงภาพถ่าย พร้อมบทความบรรยายเรื่องราวชีวิต แนวคิด และผลงานสำคัญของเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี ตลอดจนสิ่งที่ท่านได้ริเริ่มและสร้างคุณูปการไว้แก่ประเทศในหลากหลายมิติ ทั้งด้านการศึกษา วรรณกรรม ศิลปวัฒนธรรม และการพัฒนาสังคมไทย
โดยนิทรรศการดังกล่าวจัดขึ้นระหว่างวันที่ 28 เมษายน – 3 พฤษภาคม 2569 เวลา 10.00 – 20.00 ณ บริเวณโถงชั้น 1 หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร (BACC)
ภายในพื้นที่จัดนิทรรศการ ยังมีการฉายวิดีโอพิเศษผ่านจอจัดแสดง นำเสนอมุมมองจาก ดร.วิทย์ สิทธิเวคิน หนึ่งในนักเขียนของหนังสือ ผู้ถ่ายทอดบทความ “บนเส้นเวลา ๔ รัชกาล ชีวิตเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรีท่ามกลางยุคจักรวรรดินิยม สงคราม และการปฏิรูปสยาม (ค.ศ. ๑๘๗๗–๑๙๔๓)” โดยชวนผู้อ่านมองชีวิตของเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรีผ่านบริบทประวัติศาสตร์โลกและประวัติศาสตร์สยามในช่วงเวลาแห่งการเปลี่ยนผ่าน ตั้งแต่ยุคจักรวรรดินิยม สงครามโลก ไปจนถึงการปฏิรูปประเทศ ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่าเรื่องราวของ “ครูเทพ” ไม่ได้เป็นเพียงชีวประวัติของบุคคลสำคัญคนหนึ่งเท่านั้น หากยังเป็นประตูสำคัญที่ช่วยให้คนรุ่นใหม่เข้าใจพัฒนาการของสังคมไทย ความเปลี่ยนแปลงของโลก และคุณค่าของการศึกษาในฐานะรากฐานสำคัญของการสร้างชาติ

ดร. ศิวาวุธ กล่าวเพิ่มเติมว่า เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรีเป็นมากกว่านักการศึกษา แต่คือ ‘บรมครู’ ผู้วางรากฐานการศึกษาชาติอย่างเป็นระบบ ทั้งการสร้างมาตรฐานวิชาชีพครู การพลศึกษา และอาชีวศึกษา ตลอดจนการใช้กีฬาและวรรณกรรมเป็นเครื่องมือในการพัฒนาคนให้มีทั้งความรู้ คุณธรรม และสุขภาวะที่ดี แนวคิดและคุณูปการของท่านยังคงร่วมสมัย และเป็นแรงบันดาลใจให้คนรุ่นหลังได้ตระหนักถึงคุณค่าของการใช้ชีวิตเพื่อสร้างประโยชน์แก่ผู้อื่นและสังคม ”
หนังสือ “สนั่นคิด เรื่องเล่าผ่านยุคสมัย จากสยามสู่ไทย” ประกอบด้วยบทความและงานเขียนจากนักเขียนผู้ทรงคุณวุฒิหลากหลายสาขา ที่ร่วมกันถ่ายทอดภาพของเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรีในมิติที่แตกต่างกัน ได้แก่
• บท “บนเส้นทาง ๑๕๐ ปี ชาตกาล เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี ผู้สร้างคนให้แผ่นดิน” โดย คุณสนั่นชาติ เทพหัสดิน ณ อยุธยา
• บท “มอง ‘ครูเทพ’ ผ่านหนังสือทรงคุณค่า ๓ เล่ม จิตวิญญาณแห่ง ‘ปราชญ์’ ผู้บุกเบิกการศึกษา และ ‘บรมครู’ ผู้เชี่ยวชาญวรรณศิลป์” โดย คุณอภินันท์ บุญเรืองพะเนา เรียบเรียงจากบทสัมภาษณ์ อาจารย์มกุฏ อรฤดี ศิลปินแห่งชาติ สาขาวรรณศิลป์ ปี พ.ศ. ๒๕๕๕
• บท “บนเส้นเวลา ๔ รัชกาล ชีวิตเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรีท่ามกลางยุคจักรวรรดินิยม สงคราม และการปฏิรูปสยาม (ค.ศ. ๑๘๗๗–๑๙๔๓)” โดย ดร.วิทย์ สิทธิเวคิน
• บท “บทกวี จากสันติสู่สันติ ๑๕๐ ปี ‘ครูเทพ’” โดย อาจารย์ชมัยภร บางคมบาง ศิลปินแห่งชาติ สาขาวรรณศิลป์ ประจำปี พ.ศ. ๒๕๕๗
• บท “กีฬา กีฬา เป็นยาวิเศษ ทรงคุณค่าข้ามเวลา” โดย ดร.กรวิช เทพหัสดิน ณ อยุธยา
• บท “เมื่อสยามแปรผัน ครูเทพในประวัติศาสตร์การเมืองสู่ศตวรรษใหม่” โดย คุณจุฑา เทพหัสดิน ณ อยุธยา
• บท “ประวัติศาสตร์สถาปัตยกรรมกับการสื่อสารสู่สังคม” โดย ดร.รสิตา สินเอกเอี่ยม และ ดร.สุวิทย์ เลิศวิมลศักดิ์
• บท “บ้านแห่งปัญญา ต้นธารครูเทพและกำเนิดสตรีจุลนาค” โดย คุณกมลาสวาท ยามะรัต
• บท “แสงหนึ่งในกาลโรคระบาด ครูเทพ...ผู้จุดประกายวิทยาในยุคมืดโรคระบาดครองเมือง” โดย ศาสตราจารย์เกียรติคุณ ดร.นทีทิพย์ กฤษณามระ
• บท “เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี บิดาแห่งพลศึกษาและรากฐานกีฬาไทย” โดย ดร.อนุชิต กุลวานิช
• บท “ถึงคราวสุขสิมาพรากหากเผอิญ ครูเทพกับคนจีนในสยาม จากบทละครสู่งานวิจารณ์สังคม” โดย คุณพลพัธน์ ภูรีสถิต
• บท “คิดถึง จันทร์กระจ่างฟ้า บทเพลงแห่งครูเทพในห้วงกาลศตวรรษ” โดย ดร.กรวิช เทพหัสดิน ณ อยุธยา
• บท “โคลงกลอนของครูเทพ เพศสภาวะและบทบาทของหญิงและชายในสังคมไทยสมัยใหม่” โดย คุณพิรฎา อุตตโมทย์
• และบท “ละครเวที วัฒนธรรมความบันเทิง และเครื่องมือสารพัดประโยชน์” โดย อาจารย์นิกร แซ่ตั้ง

ผู้สนใจสามารถดูรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่เว็บไซต์มูลนิธิเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี: https://dharmasaktimontri.or.th/