ปัญญาประดิษฐ์ (AI) ไม่ได้เป็นเพียงเครื่องมือช่วยทำงานอีกต่อไป แต่กำลังกำหนดทิศทางใหม่ของวงการสื่อสารมวลชนทั่วโลก ทั้งในด้านการผลิตข่าว การตรวจสอบข้อเท็จจริง การกระจายข่าวสาร ตลอดจนการแข่งขันด้านข้อมูลและอำนาจการสื่อสารระหว่างประเทศ

ผู้เขียนรวบรวมเนื้อหาจากการบรรยายหัวข้อ “AI and International Communication” โดยอาจารย์ หลี่ จาง ( Li Zhang ) จากสถาบันวรสารศาสตร์และสื่อสารมวลชน (  School of Journalism and Communication, Tsinghua University )

อาจารย์หลี่ จาง กล่าวว่า ปัจจุบัน AI ได้เข้าไปมีบทบาทในแทบทุกขั้นตอนของกระบวนการผลิตข่าว ตั้งแต่การค้นคว้าข้อมูล การแปลภาษา การถอดเสียงสัมภาษณ์ การวิเคราะห์ข้อมูล การสร้างภาพและวิดีโอ ไปจนถึงการช่วยเรียบเรียงข่าวและตรวจสอบข้อเท็จจริง ส่งผลให้ต้นทุนการทำงานของสื่อมวลชนลดลงอย่างมาก ขณะที่ประสิทธิภาพในการผลิตเนื้อหาเพิ่มสูงขึ้น

อีกด้าน AI ก็เป็น “ดาบสองคม” หากคน “ตามไม่ทันหรือไม่ควบคุมจริยธรรมการใช้งาน“ เพราะแม้จะเพิ่มโอกาสในการทำงาน แต่ก็สร้างความท้าทายใหม่ โดยเฉพาะปัญหาข่าวปลอม (Fake News) เนื้อหาปลอมที่สร้างด้วย AI (Deepfake) และข้อมูลที่บิดเบือน ซึ่งอาจส่งผลกระทบต่อการรับรู้ของสาธารณชน รวมถึงกระบวนการเลือกตั้งในหลายประเทศ

อาจารย์หลี่อ้างงานวิจัยของ Reuters Institute ที่พบว่า ประชาชนจำนวนมากเชื่อว่าข่าวจำนวนไม่น้อยในปัจจุบันถูกสร้างขึ้นด้วย AI ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่าความไว้วางใจของผู้รับสารกำลังกลายเป็นประเด็นสำคัญของวงการข่าว

จาก “Breaking News” สู่ “Breaking Verification”

อีกประเด็นที่ได้รับการเน้นย้ำคือ แนวโน้มของงานข่าวกำลังเปลี่ยนจากการแข่งขันว่าใครจะรายงานข่าวได้เร็วที่สุด ไปสู่การแข่งขันว่าใครจะสามารถตรวจสอบข้อมูลได้ถูกต้องที่สุด

ในยุคที่ AI สามารถสร้างข้อความ รูปภาพ และวิดีโอได้ภายในไม่กี่วินาที การตรวจสอบข้อเท็จจริงจึงกลายเป็นภารกิจหลักของนักข่าว

อาจารย์หลี่ ระบุว่า ในอนาคต ความน่าเชื่อถือจะมีคุณค่ามากกว่าความรวดเร็ว เพราะผู้ชมต้องการข้อมูลที่ผ่านการตรวจสอบ มากกว่าการแข่งขันรายงานข่าวเป็นรายแรก

AI เป็นผู้ช่วย ไม่ใช่ผู้แทนนักข่าว

แม้ AI จะสามารถร่างข่าว สรุปเอกสาร หรือแปลภาษาได้อย่างรวดเร็ว แต่วิทยากรย้ำว่า AI ไม่ควรเข้ามาแทนที่การตัดสินใจของมนุษย์

ทุกชิ้นงานควรผ่านการตรวจสอบและแก้ไขโดยนักข่าวหรือบรรณาธิการก่อนเผยแพร่ และไม่ควรนำข้อมูลลับหรือข้อมูลที่ยังไม่ได้เผยแพร่เข้าสู่ระบบ AI สาธารณะ เนื่องจากอาจก่อให้เกิดความเสี่ยงด้านความปลอดภัยของข้อมูล

นอกจากนี้ หากมีการใช้ AI ในกระบวนการผลิตข่าว ก็ควรเปิดเผยต่อผู้รับสารอย่างโปร่งใส เพื่อรักษามาตรฐานด้านจริยธรรมของวิชาชีพ

เครื่องมือ AI สำหรับนักข่าว

อาจารย์หลี่ จาง แนะนำเครื่องมือ AI หลายประเภทที่สามารถนำมาใช้ในงานข่าว เช่น

* ChatGPT สำหรับค้นคว้าและเรียบเรียงข้อมูล

* NotebookLM สำหรับวิเคราะห์เอกสารจำนวนมาก

* Whisper สำหรับถอดเสียงสัมภาษณ์

* Grammarly สำหรับตรวจแก้ภาษา

* Midjourney, Jingmu และ Keling สำหรับสร้างภาพ

* Sora และ Keling AI สำหรับสร้างวิดีโอ

อาจารย์หลี่ ย้ำว่านักข่าวควรเรียนรู้การเขียน Prompt อย่างเป็นระบบ โดยระบุบทบาท วัตถุประสงค์ และรูปแบบงานที่ต้องการอย่างละเอียด เพื่อให้ AI สร้างผลลัพธ์ที่ตรงกับความต้องการมากที่สุด

Global South ต้องมีบทบาทในการกำหนดอนาคต AI

อีกประเด็นสำคัญของการบรรยาย คือ ความเหลื่อมล้ำด้าน AI ระหว่างประเทศพัฒนาแล้วกับประเทศกำลังพัฒนา หรือ Global North และ Global South

อาจารย์หลี่ชี้ว่า ประเทศในกลุ่ม Global South ไม่ควรเป็นเพียงผู้ใช้เทคโนโลยี แต่ควรมีส่วนร่วมในการสร้างข้อมูล พัฒนาโมเดล AI และร่วมกำหนดมาตรฐานด้านจริยธรรมและกฎระเบียบของ AI ด้วย

เพราะในท้ายที่สุด ผู้ที่พัฒนาโมเดล AI และกำหนดกฎเกณฑ์การใช้งาน จะเป็นผู้กำหนดทิศทางของการสื่อสารในอนาคต

สามข้อคิดสำคัญ

ก่อนจบการบรรยาย วิทยากรฝากข้อคิดไว้ 3 ประการ ได้แก่

1. AI เป็นเครื่องมือที่ต้องอาศัยมนุษย์ในการกำกับและตัดสินใจ

2. นักข่าวที่รู้จักใช้ AI อย่างมีประสิทธิภาพ จะได้เปรียบในการทำงาน

3. วงการสื่อ โดยเฉพาะในประเทศกำลังพัฒนา ควรร่วมกันกำหนดมาตรฐานการใช้ AI เพื่อให้เทคโนโลยีรับใช้สังคมอย่างมีความรับผิดชอบ

อาจารย์หลี่ จางสะท้อนว่า AI ไม่ใช่เพียงเทคโนโลยีใหม่ของวงการสื่อ แต่เป็นปัจจัยสำคัญที่จะกำหนดอนาคตของการสื่อสารระดับโลก ซึ่งนักข่าวในทุกประเทศจำเป็นต้องเรียนรู้ ปรับตัว และมีส่วนร่วมในการกำหนดทิศทางของเทคโนโลยีดังกล่าวอย่างมีจริยธรรมและความรับผิดชอบต่อสังคม

ภาพ ข่าว : มณีนาถ อ่อนพรรณา กรุงปักกิ่ง